Hîkayeya keyeyêko kurd ya Çewlîgî

Hîkayeya keyeyêko kurd fotografê polîtîkayanê dewlete yê ke serê şarê kurdî de yenî meşnayene nîşan dana. Serranê 1990an de bi hezaran dewê kurdan ameybî vengkerdene. Bi hezaran kurdî ameyî vindîkerdene û qetilkerdene. Nika zî bi hezaran domanê înan hemverê zilm û zordarî de tewrê PKKyî benî û bi hezaran zî tewqîfkerdeyî. Nê keyeyanê kurdan ra yew zî Keyeyê Yakişirî yo.

Hîkayeya keyeyêko kurd fotografê polîtîkayanê dewlete yê ke serê şarê kurdî de yenî meşnayene nîşan dana. Serranê 1990an de bi hezaran dewê kurdan ameybî vengkerdene. Bi hezaran kurdî ameyî vindîkerdene û qetilkerdene. Nika zî bi hezaran domanê înan hemverê zilm û zordarî de tewrê PKKyî benî û bi hezaran zî tewqîfkerdeyî. Nê keyeyanê kurdan ra yew zî Keyeyê Yakişirî yo. Pîyê keye ameyo vindîkerdene,  2 doman şer de cuya xo vindî kerdî û 2 domanî zî tewqîfkerdeyî.

Keyeyê Yakişirî Dewa Saxgozî ya qezaya Dara Hênê ya Çewlîgî ra koç kerdo. Keyeyê Yakişirî 10 nufis o û serra 1994î de zextê dewlet, qorîcî, leşker, bombardûman û teyarayanê şerî vera dewa Saxgozî ra koç kerdo. Keye sere de koçê Stenbol kerd û dima ra ewja ra koçê Amedî kerd. Badê koçkerdişê keye ra çend rojî dima pîyê keye Mehmet Alî Yakişir (46) tewrê qantirê xo şî dewe û hetê kesê nêdîyar ra ame remnayene. Aye roje ra nata ti xeberêk pî ra nêame girewtene. Badê ke xebera ‘Ame kiştiş’ koçê reyna Stenbolî kerd.

Keyeyê Yakişirî badê ke koçê Stenbolî kerd, kewt mîyanê destê feqîrî û mîyanê xeylê zor û zehmetîyan de xeylê serran derbaz kerd. Lajê Mehmet Alî Yakişirî, Mehmet Yakişir wexto ke bi zorî benî leşkerî fîrar keno û 1998î de tewrê PKKyî benî. Birayo bîn Yakup Yakişirî zî wexto ke lîse wendêne Nîsana sarra 2009î de tewrê HPGyî bî. Bira Mehmet Yaşikirî 20 sarran mîyanê PKKyî de mend û 13ê Temmuza 2018î de Gumuşxane de şerêk de cuya xo vindî kerd. Mehmet Yakişirî Amed de bi merasîmek ame definkerdene. Bira Yakup Yakişirî zî Adara 2018î de şerê Efrînî de cuya xo vindî kerd.

Keyeyê Yakişirî ra sewbîna 2 bira zî zindan de yî. Bira Talip Yakişir (32), bi îdîaya wesayîtê ci de bombe ameyo vînayîş, derheqê ci de 3 reyan tehqîqat ame akerdene. Badê ke doze ae akerdene 14 serrî cezaya zindanî dîya ci. Talip Yakişirî nika Zindanê Menemenî yê Îzmîrî de tewqîfkerde yo. Bira Orhan Yakişirî (29) zî bi mehneya xebatê sîyasî vera tewqîfkerde yo û 12 serrî ceza dîyayo ci, nika Zindanê Tîpa Dyî yê Amedî de yo.

Derheqê babete de birayan ra Salîh Yakişir (41), waya birayan Fatma Yakişir (27) û dayîka înan Hatice Yakişira 67 serrî qisey kerdî.

Kesêk nêeşkeno ma rê vajo ‘şima neheq î’

Salîh Yakişirî qiseykerdişê xo de wina va: “Cuya keyeyê ma sey fîlmêk o. Wexto ke ma dewe de bî, wesayît çin bî û rayîr padaye bî. Ma heme çîyê xo dewe de vera da û ma bi destê veng dewa xo ra koç kerdî. Ma nizdîyê hewteyêk wesayît de cuyayî. Qedexeyan vera ma nêeşkayêne şêrî dewe. Ma nizdîyê serrîyêk Çewlîg de mendî. Ma seba umidê vînayîşê pîyê xo Çewlîg de mendî. Laeblê badê ke ma xeber girewt ke ameyo kiştiş, ma ewja ra vejîyayî. 25 serrî derbaz bî û hema zî cenazeya pîyê mi raşte de çin a. Ma ewja ra koçê Stenbol kerdî. Birayê mi Mehmet Yakişir bi zorî berdî leşkerî û fîrar kerd. dima ra zî tewrê PKKyî bî. Birayê mi yê şenik Yakup zî bi tesîrê Mehmetî wexto ke lîse wendêne tewrê HPGyî bî. Yakup hema şenik bî. Wendekarêko serkewte bî. Pîyê mi dewijêko feqîr bî. Lajê waya mi zî şî û Sûr de şehîd bî. Yew şono bi hezaran yenî. Bi qetilkerdiş û kiştişan nêeşkenê vernîya doz û têkoşînê ma bigîrî. Kesêk nêeşkeno ma rê vajo ‘şima neheq î.’ Çimkî ê pîyê ma kiştî. Birayê mi Orhan Yakişir û Talip Yakişirî tewqîfkerdeyî û dozger muhakemekerdişêko edil nêkeno. Nika ma teber de yî, labelê cuya ma sey zindan derbaz bena. Aşmêk de reyêk erzenî keyeyê ma ser. Her tewir zext ma ser de meşnenî. Dayîka mi nêeşkena biveja teber.”

Ganî kesêk çîyêko nîmcet pey xo de vera nêdo

Fatma Yakişire zî înan ard ziwan ser: “Mi û Yakup heta lîse ma pîya wend. Em eynî pol û sira de bî. Timî bi hurmet û fedekar bî. T reyan neheqî qebûl nekerdêne. Domanîya x ora nata cigêrayîşan kerdêne. Ma 2008î de ameyî Amed. Mi zî fek mekteb ra vera daye. Birayê mi timî vatêne ‘Wexto ke ma bimirî, ganî çimê ma padaye nêbo. Ganî kesêk çîyêko nîmcet pey xo de vera nêdo. Ganî ma ameyoxêko raşt û xurt xo pey de vera bidî.’”

Wa peynîya nê kiştişan bêro

Dayik Hatice Yakişire zî wina va: “Çeleyê zimistanî de ma mîyanê vewr û seqem de dewa x ora vejîyayî. Mi bi zorî canê domananê xo xelisna. Mêrdeyê mi badê 10 rojan bi estore agêra dewe û ame remnayene. Aye wext heme domanê mi şenik bî. Cuya ma mîyanê koçberî, feqîrî, zehmetî û zilmî de derbaz bîye. Mîyanê hende zehmetîyan de mi 10 nufisan miqate kerde. Lajê mi Cudî (Mehmet) zewecîya û badê 2 serran tewrê PKKyî bî. Lajê mi yo şenik Şervan zî Efrîn de şehîd kewt. Ma hende çîyan cuyayî, labelê reyna zî ez vana wa peynîya nê kiştişan bêro. Ma aştîye wazenî. Kesê ke aştîye wazenî raştê hêrişanê bombeyinan yenî. Ma nêwazenî dayîka gerîla û leşker bibermî. Cinîya 70 serrî sey terorîst bi name kenî.” AMED