Peyserantişê Hêzanê Amerîka û Hêrişê Tirkîya

19 Kanûne 2018 de, semedo ke Hezê Leşkerê Amerîka Rojava  ra peyserbiancê Donald Trûpî, yew twitter visto medyaya sosyale. Aseno ke peyserantişê hêzanê Amerîka dima, hemsengê (dengeyê) neweyî vejînê orte. Aseno ke Amerîka, hêzanê xo yê leşkerî, Rojava ra tepa/tepîya ancena. Tirkîye, na rewşe; xo rê se yew firset veynena. Tirkîye, wazena ke, bi temam Rojevayî bigêro binê destê xo. No zîhnîyet, zihnîyetê Osmanîyan o. No peyserantiş ra Rûsya û Îran zî wazenê ke, no vengane ra yew pasta bigêrê. Nê wirdî dewletan, tarîx de zî vera kurdan, zaf xeteyê pîlî kerdê. Mesela Mahabad de, Dewleta Rûsya, verî destek da kurdan, Komara Mahabadî ronîyayî. Dima zî no destekê xo tepa ant. Û Îranî destna Komara Mûhabadî ser, Qazî Mûhamed û imbazê ey Meydanê Çarçila de îdam kerdê. Çi heyf ke Sûrîye de zî Rûsya destek dana Tirkîye. Eke no destek nêbîynê, Tirkîye nişnaynî, bidekewo Sûrîye û Efrîne û cayanê bînan bigêro binê destê xo. Goya Îran, seba îslamîyetî tekoşîn dano, la Rûsyaya komînîste reyde, zaf asan dostey awan keno. Her roj ciwananê kurdan îdam keno. Wexto ke kurdî mewzûbayîs bî, Tirkîye tede heme dewletan reyde têkilîyan organîze kenê.

Dewleta Tirkîye zî semedo ke, hezanê kurdan berteraf biko, yew het ra Rûsya reyde, yew het ra Îranî reyde, yewna het ra Amerîka reyde Têkilîyan organîze kena. Peynîya nê têkilîyan de, roşney nêasena. Binê nê têkilîyan, saxlem nîyo. Halbike eke Dewleta Tirkîya, kurdan reyde dîyalog û têkilîyan organîze biko, heme terafî qezen kenê.

Îdarekerê Tirkîya, semedo ke hêzê Tirkîya, bidekewê Rojava, her roj beyanatan danê çapemenî. Donald Trumpî vat ke; “Nika ra pey vera DAIŞî, Tirkîye têkoşîn dana.” Goreyê mi, Trump ra vêşêr, yewêr bawer nêkeno ke Tirkîye, vera DAIŞî têkoşîn bido. Ez texmên kena ke Trûmp zî zaf emîn nîyo. Cayo ke DAIŞ tede yo zeftê Tirkîye û OSOyî ra vete yo. Beyntarê Tirkîye û cayê DAIŞî de, 400 kilometre yew mesafe esto. Yewna het ra cografyaya Rojavanî,  zaf hera ya. Na Cogafya de, OSO nişno DAIŞî kontrol biko/bikero. OSO bi xo ferasetê demokrasî ra dûrî yo. Mesela Îdlîb de, Heyet Tahrîr el Şam esto. Tirkîye nişnawo nê rêxistinî berteraf biko. Ferqê DAIŞ û Heyet Tahrîr el Şamî çin o. Derdê Tirkîye, xelaskerdişê şaranê Sûrîye nîyo. Amancê Tirkîye, yewbîyeya erdê Dewleta Sûrîye nîyo.

Kurdî, helbet zaf normal o ke Amerîka reyde, Rejîmê Sûrîye reyde têkilîyan awan bikerê. Xora kurdî, wazenê ke rejîmê Sûrîye reyde meseleyaê xo bi dîyalog çareser bikê. Mesela kurdî,  wextê Sedamî de, senê hewa qetl bîyê, heme kes zano. Yan zî Rojava de bi taybetî Kobanê de DAIŞî, senê hewa keyney û xortê kurdan qetl kerdê, ma çimanê xo vîyar de dîy. Kurdan, Amerîka û Koalîsyonî reyde yew têkilî awan kerde. Na têkilî de, qorî demokrat û sosyalîstî, kurdan rexne kenê. Nê merdimî, bi nê têgeyrê xo, destek danê rejêmanê serdestan. Tirkîye de nê çewres serrî yo ke, yew şer dewam keno, bê îstîsneyan, nê demokratan û sosyalîstan, seba ke no şer vindro, yew tepkîyo ciddî organîze nêkerdo. Yan wexto ke DAIŞî, Rojava de kurdî qetl kerdnê, nê merdiman gelo çende gureyê xo kerdo? Tayê demokratan mutlaqa gureyê xo kerdo. Ma nê merdiman rê rêz benê. Mesela ma, hedîseyê Pîrsûsî (Surucî) û ê Gara Anqarayî xo vîr nêkenê. Kurdî Tirkîye de, semedo ke bi ziwanê xo qalî kenê, raştê hêrişan yenê. Bi ziwanê may qalkerdiş,  yew çîydo  însanî yo. La çi heyf ke kurdî, semedo ke bi ziwanê xo qalî kenê, qetl benê. Nê merdimî, rayna bêveng manenê. Tewr peynî de, Tirkîye, rayna vera kurdanê Sûrîye,  hedreya yew cengî kena. No ceng de, esla menfeetê şaranê Tirkîye çin o. No ceng de rayna laj û keyneyê xizanan zeh benê. Nê merdimî rayna bêveng manenê. Ma nê cengî nêwazenê. Tirkîye, hima zî qrîzê (qeyranê) ekonomî ra nêvejîyaya. Newe ra eke yewna ceng dest pêbiko, yewna qaoso pîl vejîno.  Raşta ey fatûraya nê cengî, rayna şaranê Tirkîye rê birîna.

Enwer Muslimî vat ke, “Seba pawitişê destkewteyanê şaran vakûr û rojhilatê Sûrîye, xebatê ma yê dîplomatîkî dewam kenê. Wexto ke DAIŞ verbê qedîyayîşê şêro, gefê dewleta tirkîye zî vêşî benê. Muslimî wina dewam kerd: “Şarê vakûr û rojhilatê Sûrîye, vera çeteyanê DAIŞî şer kenê, dewleta tirkîye bi nê têgeyrê xo, paştî dana çeteyanê DAIŞî.” Muslimî vat ke, “Ma fek destkewteyanê xo ra verranêdanê û ma bi qûwetê xo yê cewherî, xo pawenê. Ma vera nê gefan û têgeyrê Tirkîye, dewletanê Koalîsyonî û Yewîya Miletan reyde têkilîyan awan kenê. Têkilîya Tirkîya û DAIŞî, bi belgeyan ameyê îspatkerdene. Goya Tirkîye wazena ke “DAIŞî orte ra hewano.  Tirkîye bi nê têgeyrê xo, wazena ke, têkilîyanê Tirkîye û DAIŞî bilimno. Û bi nê têgeyrê xo, hêrişê heremê biko û cayê işgalê hera biko/bikero. Ma ko bi yewdest vera hêrişan vindrê û cematêko bi ewle, huzûr û demokrat awan bikerê.”

Kurdê çar parçeyan de, hima zî raştê gala serdestan yenê. Hewce keno ke kurdî, verê mîyanê xo de yew yewîyey awan bikerê. Ay dîyin zî çar parçeyan de kurdî wazenê ke, serdestan reyde heme meseleyan, bi dîyalog û bi şeklo aşîtîyane çareser  bikerê. Na cografya, billakerdişê (vilakerşê) gonî ra hinê mird bîya. Hewce keno ke nê dewletê serdestan, nê waştişê kurdan, bigêrê dîqet û hinê na gonî billanêbo.

Nuşteyê Binî: Ma hêvî kenê ke, serra 2019î, şarê ma rê û heme şaranê cîhan rê aşîtî, azadî û demokrasî bîyaro. Bi na hêvî, ez serrneweyê wendoxan pîroz kena.

 

Dikarî Biecibînî